Melk en economie
Over de hele wereld wordt elk jaar tussen de 650 en 700 miljard kilo melk geproduceerd. Verreweg het grootste deel van deze jaarproductie (meer dan tweederde) drinken en eten we op als melk, yoghurt, room en desserts. Tussen de 10 en de 15 procent van alle melk wordt verwerkt tot kaas, van acht procent wordt boter gemaakt. Het resterende deel wordt verwerkt tot melkpoeder.
Om een juiste berekening te kunnen maken van de melkproductie en de verwerking ervan, hanteren economen een rekeneenheid, de melkequivalent. Dat is het aantal kilo’s melk dat nodig is om een bepaald zuivelproduct te maken. Voor een kilo Goudse kaas is bijvoorbeeld ongeveer 10 kilo melk nodig, een kilo Goudse kaas is dus 10 melkequivalenten.
Belangrijkste zuivellanden
Welk land op nummer 1 staat van de belangrijkste zuivellanden ter wereld, is afhankelijk van waar je naar kijkt.
In India wordt van alle landen ter wereld de meeste melk geproduceerd. Maar de boeren leveren deze melk niet allemaal aan fabrieken.
De melkveehouders in de Verenigde Staten zijn wereldkampioen in het leveren van melk aan zuivelfabrieken.
Nieuw-Zeeland is de grootste melkexporteur ter wereld.
Dit is op basis van de gegevens van 2007.
Europese Unie
Als het gaat om melkproductie binnen de Europese Unie, staat Duitsland aan kop. Frankrijk is de nummer 2.
In de Europese Unie geldt een melkquotering. Iedere melkveehouder heeft te maken met een maximum jaarlijkse productiecapaciteit van het aantal kilo’s melk en melkvet. Gaat hij over dat gestelde maximum heen, dan moet hij een boete betalen aan de Europese Unie, de superheffing.
Grootste zuivelbedrijven
Europa kent een aantal zeer grote zuivelondernemingen, die overigens mondiaal opereren. Gemeten naar omzet in zuivelproducten is het Zwitserse Nestlé de grootste van Europa (21,2 miljard in 2010). Op nummer 2 staat Danone uit Frankrijk (12,3 miljard euro zuivelomzet in 2010). Voor 2010 staat Lactalis, ook uit Frankrijk, op nummer 3 in Europa. Het Nieuw-Zeelandse Fonterra is de nummber drie van de wereld met een zuivelomzet van 9,1 miljard euro. Sinds 2009 speelt FrieslandCampina uit Nederland mee in de top van deze lijst met en omzet van 8,8 miljard euro. FrieslandCampina is ontstaan door de fusie van Friesland Foods en Campina.
Coöperaties
Coöperaties nemen van oudsher een belangrijke plaats in onder de zuivelondernemingen. Ook in de top 10 van de grootste zuivelbedrijven van Europa, is de helft een coöperatie. Nestlé en Danone zijn particuliere ondernemingen, FrieslandCampina is een van de grootste zuivelcoöperaties ter wereld.
Vraag en aanbod
Melk is een natuurproduct. Simpel gezegd worden vraag en aanbod in een land bepaald door hoeveel melk gevraagd wordt en hoeveel melk de koeien geven.
Maar het ligt een stuk ingewikkelder. Want melk en melkbestanddelen vormen de basis van veel zuivelproducten die internationaal worden verhandeld. Dus moeten we vraag en aanbod mondiaal bekijken.
De vraag wordt bijvoorbeeld beïnvloed door het aantal wereldbewoners en door de koopkracht. Ook speelt de voorkeur een rol die consumenten hebben voor zuivel.
Op het aanbod hebben voeding van de koe en seizoenen invloed, maar ook het besluit van boeren om hun melkveestapel uit te breiden als de prijzen goed zijn. En uiteindelijk begint het erbij dat er genoeg kalveren worden geboren, die kunnen uitgroeien tot een volwassen, melkgevende koe.